Onlangs werd ik gegrepen door een artikel in de Verdieping van Trouw met de intrigerende kop:
Hoe onze cultuur de meester vergat en de gezant liet heersen.
Het was een interview met Iain McGilchrist, psychiater, neurowetenschapper en filosoof, die zich zorgen maakt over de achteruitgang van onze geestelijke gezondheid. Graag wil ik zijn inzichten hier met je delen.
Volgens hem ligt de oorzaak van de achteruitgang van onze geestelijke gezondheid in het feit dat in onze cultuur de manier van kijken van de linkerhersenhelft (de gezant) dominant is geworden ten koste van de rechterhersenhelft (de meester).
McGilchrist: ‘Afhankelijk van hoe je je aandacht richt, zie je verschillende dingen, en de dingen die je ziet, zie je in een ander licht. …. De linkerhelft ‘ziet’ een wereld die bestaat uit geïsoleerde voorwerpen, losgezongen van de context, abstract, als symbolen op een kaart. De rechterhelft ‘ziet’ een wereld die bestaat uit relaties, een wereld die complex is maar ook rijk, levend. Alles is met alles verbonden……
……..Er is veel mis met onze cultuur, en het is vrijwel allemaal te herleiden tot hoe de linkerhersenhelft zich tot de wereld verhoudt: contextloos, zonder enig besef van hoe dingen met elkaar verbonden zijn en bij elkaar horen.’
Ik herken wat hij zegt en zie de blik van de linkerhersenhelft op veel terreinen in onze samenleving terug. In de gezondheidszorg waar het specialisme hoogtij viert en er weinig oog is voor de samenhang tussen de verschillende delen van het lichaam en de geest. In de politiek waar een integrale benadering vaak ontbreekt en problemen geïsoleerd bekeken en opgelost worden. En in de kijk op de natuur waarin de natuur niet meer wordt gezien als een levend organisme maar verworden is tot puur materie die gebruikt kan worden.
In de wereld van de linkerhersenhelft is leven in verbondenheid niet aan de orde, kunnen individualisme en nihilisme goed gedijen, wordt theorie belangrijker gevonden dan leren door ervaring, en wordt het expliciete verkozen boven het impliciete. Voor religie en spiritualiteit is er geen plaats. Volgens McGilchrist verwoest deze manier van kijken de natuur. En dan niet alleen de natuur buiten ons, maar ook onze eigen natuur waarvoor het impliciete, zoals de ervaring van betekenis, liefde en mysterie, zo belangrijk is. Daarom gaat onze geestelijke gezondheid zo hard achteruit.
Hoe kunnen we het tij keren?
Voor menselijk geluk en mentale gezondheid draagt McGilchrist drie pijlers aan. Ze bieden mooie handvatten voor een leven in verbondenheid.
- Sociale samenhang. Met elkaar samenwerken. Onderling verbinding, vertrouwen en solidariteit ervaren. Dit staat tegenover een ieder-voor-zich-mentaliteit en vormt een sterke basis voor mentale gezondheid.
- Verbondenheid met de natuur. Wij maken deel uit van de natuur, en de natuur maakt deel uit van ons; ze staat dus niet los van ons. We moeten deze verbondenheid weer gaan ervaren en erkennen. Leven met de seizoenen. Bewustzijn van de samenhang van alles wat leeft. Ervaren van de doorgaande cyclus van leven en dood.
- Geestelijk leven. Verbinding met het impliciete, met dat wat onze werkelijkheid overstijgt. Verbinding met dat wat je niet kunt verklaren of begrijpen maar innerlijk wel kunt ervaren.
Wat McGilchrist zegt over zijn eigen geestelijk leven, vind ik inspirerend.
‘Ik zie het hele leven als een geschenk. Alles wordt ons voortdurend gegeven. Franciscus van Assisi zegt: als je bidt, vraag dan om niets. Helemaal niets.
Op school leerde ik dat er vier soorten gebeden zijn: aanbidding, schuldbelijdenis, dankzegging en de smeekbede. Vroeger dacht ik dat schuldbelijdenis en de smeekbede het belangrijkst waren. Nu, op mijn 72ste, vind ik aanbidding en dankzegging het belangrijkst.Als we vaker dankbaar zouden zijn, meer nederigheid zouden tonen, minder hoogmoed, meer medeleven … Dat betekent niet dat iedereen zacht en klef moet worden. Liefde stelt ook eisen.
We hebben het vermogen om goed én kwaad te doen. We zijn hier op aarde om dat vermogen in te zetten voor het goede. Om te bevorderen wat waarachtig, goed en mooi is. Als we dat doen, dan hebben we een rijk en zinvol leven geleid.’
Wellicht ervaar je deze tekst als een uitnodiging om zelf eens stil te staan bij de volgende vragen:
- Hoe kijk jij naar de wereld om je heen, welke hersenhelft voert bij jou de boventoon?
- Waarmee verbind jij je in je leven?
- Hoe geef jij invulling / kun je invulling geven aan een leven in verbondenheid?
Ik wens je liefdevolle overdenkingen.
